De zeilsloep P.1 Bella Stock
Het verhaal van de P.1 Bella Stock speelt zich af in de kustgemeente De Panne, in de eerste helft van de 20ste eeuw, wanneer de visserij op sterven na dood is en het strandtoerisme begint te bloeien.
Omstreeks 1910 laat Louis Maesen [1] een nieuwe zeilsloep bouwen op de werf van zijn schoonbroer Arthur Demol in Adinkerke-Panne. [2]
De sloep is 8,30 meter lang en 3,10 meter breed, en is zo gebouwd dat er een 20-tal toeristen mee kunnen vervoerd worden voor korte zeereisjes langs de kust. De romp van de zeilsloep wordt in het wit geschilderd en met een rode stootrand afgewerkt, de zeilen zijn aanvankelijk bruin, later wit. Het vaartuig is dan ook duidelijk herkenbaar, zeker wanneer later de tekst “EXCURSIONS” op de romp wordt aangebracht. Louis geeft hem de naam Bella Stock mee, naar de roman van Hendrik Conscience uit 1861. [3]
Het prille toerisme kwam in die periode stilaan op gang en de toeristen kwamen hoofdzakelijk op zondag naar de kust afgezakt. Ze waren meestal opgekleed en hun chique kledij mocht niet nat worden. Zo moesten de toeristen dan ook van het strand naar de boot worden gedragen en omgekeerd.
De vrouwen aan boord dragen
was voor de vissers een graag gedane bezigheid.
Hier zien we Maurice Maesen in actie.
Voor een uurtje rondvaren betaalden de toeristen 10 kluten (ongeveer 3 euro waard in 2020). Daar de heren en dames uit Brussel kwamen of van “over de schreve” moesten de vissers een mondje Frans kennen.
Tijdens het voorjaar en in de week werd met de sloep op garnaal gekord. Tijdens het sprotseizoen (oktober) en het haringseizoen (november) werd er voor de kust gevist.
De eerste Wereldoorlog
Wanneer de Duitse troepen verder richting kust oprukken wordt Oostende geëvacueerd. De vissers van de westkust worden gevraagd te vluchten en hun vloot in veiligheid te brengen. Veel vissersfamilies zijn rond de eeuwwissel van De Panne naar Oostende uitgeweken maar hebben nog familie in De Panne wonen en willen die dan ook komen ophalen. Maar de Oostendse sloepen hebben een te grote diepgang en kunnen niet op het vlakke Pannese strand aanleggen.
De vluchtelingen rijden dan maar met hun hebben en houden op een stootkar tot tegen de waterlijn waar alles eerst in kleine Pannese sloepen wordt geladen en vervolgens overgebracht naar de grotere Oostendse sloepen.
Ook de Bella Stock van Louis Maesen doet mee aan deze operatie. De sloep is duidelijk zichtbaar op onderstaande foto, links bovenaan met wit zeil, in de branding wachtend op een lading.
De “rampe” (scheepshelling)
in De Panne.
Foto genomen door Koningin Elisabeth in oktober 1914.
Het Interbellum
De toeristen die een zeereisje wilden maken moesten vooraf een ticket kopen bij de strand cabines “Chez Remi”. Begin jaren 30 werd een fotograaf aangesproken om het zeereisje te vereeuwigen. De inschepende toeristen worden gefotografeerd en de foto’s konden later na het tochtje worden opgehaald.
Louis Maesen met zijn zonen Maurice en Arthur circa 1930.
Arthur en Maurice houden de boot vast en Louis Maesen maakt het ankertouw los.
In juni 1937 overlijdt Louis Maesen onverwacht. Zijn zonen Arthur en Maurice zetten de excursies verder.
Gestolen
Begin augustus 1938 kon zoon Arthur enkel vaststellen dat de Bella Stock die nochtans met twee ankers vast vastgelegd, niet meer op het strand lag.
Arthur diende een klacht in bij de commissaris ter zee Van Mol te Nieuwpoort, die onmiddellijk alle loodsboten van het feit op de hoogte stelde. Kort nadien meldde de loodsboot 18 dat de Bella Stock zich niet ver van het lichtschip Wandelaar bevond, met één man aan boord. Deze verklaarde later dat hij de Bella Stock had geleend om zijn kajak te gaan zoeken die van het strand weggedreven was naar zee. Hij werd ter beschikking gesteld van het parket van Veurne.
Tweede Wereldoorlog
In de meidagen van 1940, tijdens operatie Dynamo wordt ook het strand van De Panne hevig onder vuur genomen om de inscheping van Engelse troepen zoveel mogelijk te verhinderen. Veel sloepen, waaronder de Bella Stock, worden zwaar toegetakeld.
Tussen het achtergelaten
legermateriaal liggen zwaargehavende sloepen,
waaronder de Bella Stock.
In het voorjaar van 1941 wordt de Bella Stock naar huis gesleept en in de tuin van Arthur in de Adinkerkelaan gelegd. Maurice en Arthur herstellen de sloep die blijkbaar zwaargehavend uit de strijd is gekomen.
Na de nodige herstellingen in De Panne zal scheepsbouwer Hillebrand op zijn werf in Nieuwpoort de sloep verstevigen ter voorbereiding van het plaatsen van een motor. Bij de gebroeders Valcke in Oostende, wordt een Elto motor van 11 PK geplaatst.
In 1942 komt een verbod om nog vanaf het strand van De Panne te vissen. Het strand en duinen worden “Sperrgebiet”. Alle schepen en sloepen worden in Nieuwpoort ondergebracht. Vele schepen zijn vernield of gevlucht naar Engeland. De hier gebleven vloot wordt hernummerd. De P.1 Bella Stock wordt vanaf nu de N.44 Bella Stock.
Bijna gezonken
De Nieuwpoortse vissersvloot groeit steeds aan en een zestiental vaartuigen uit Oostende en Zeebrugge zijn de vloot komen vervoegen. Door het overgrote aantal schepen kunnen bij het terug binnenlopen niet al de vangsten op dezelfde dag worden gelost en gewogen. Ze moeten dan hun beurt afwachten. Onder deze vaartuigen bevond zich ook de N.44 Bella Stock van Arthur Maesen, gemeerd aan de kaaien met een volle lading haring. Deze is dan bij laag water zo diep in het slijk gezonken dat bij het vloeien van het water de boot niet meer vlot geraakte en, door het slijk aangezogen, bleef steken. Er waren verschillende pogingen nodig om het vaartuig terug vlot te krijgen.
In 1943 werd de Bella Stock voor de laatste maal opgenomen in de officiële lijst der Belgische vissersvaartuigen.
Geraadpleegde bronnen
· Decreton-Maesen. Familiearchief.
· Decreton, Jan. Privéverzameling.
· Krant De Poperinghenaar (1942).
· Officiële lijsten der vissersvaartuigen.
· Staes-Beyen. Familiearchief.
· Staes, Nand. Privéverzameling.
--- --- --- --- ---
Verhalen opgetekend door Jan Decreton bij Michel Desmedt, Bertha Maesen, Maria Maesen, Josephine Maesen, Lucien Decreton, Robert Mus, Lucie Maes en Frans Decreton.
Foto’s uit het archief van Jan Decreton, Otto Knopf en Yvette Maesen.
--- --- --- --- ---
[1] Ludovicus Xaverius MAESEN (Adinkerke 1865 – De Panne 1937), zoon van Jacobus MAESEN (Ko de Witten) en Marie MAES.
[2] Zie ook het artikel over de Scheepswerven van Adinkerke-Panne in de online Bibliotheek van de vereniging Panneboot P1.
[3] Een roman die zich eind 18de eeuw afspeelt in de duinen van Adinkerke en gebaseerd is op een waar gebeurd verhaal. Hendrik Conscience schreef het verhaal op uit de mond van visser en IJslandvaarder Petrus Smagghe (Morbeque 1805 – Adinkerke 1888). Hij noemde zijn roman naar Petrus mooie dochter Isabella en veranderde de familienaam Smagghe in Stock, vandaar Bella Stock. In dit werk vertelt Conscience het romantische verhaal van een jonge Franse edelman die het schrikbewind in zijn land tijdens de revolutie ontvlucht en tot tweemaal toe gered wordt door een eenvoudig vissersmeisje. Het was lange tijd de enige Vlaamse roman van betekenis waar het vissersvolk in leeft.